Aandacht voor bedrijfsopvolging

Wie een eigen bedrijf heeft, ervaart dit veelal als een groot goed. Eigen baas zijn geeft vrijheid -niemand boven je, die vertelt wat je doen moet. Maar er zijn ook de kopzorgen: ondernemen is immers risico’s aangaan; aan de keerzijde daarvan echter: oplossingen zien te vinden voor uiteenlopende vraagstukken. De meeste ondernemers zullen, alles afwegend, niet willen ruilen met een werknemer in loondienst.

zorg voor continuïteit
Een bedrijf met maar één kapitein op het schip kent, naast de gewone bedrijfsrisico’s, een extra gevaar. Bij het -plotseling- overlijden van de ondernemer kan de onderneming stuurloos worden. De consequenties voor familie en personeel, maar ook voor de leveranciers, zijn vaak niet te overzien. Een al eerder opgemaakt testament kan in zulke gevallen de helpende hand bieden en de gevolgen beperkt houden.

uitgangspunten testament
Bij een testament voor een ondernemer zijn twee aspecten van belang: het voortbestaan van de onderneming én de verzorging van de nabestaanden. Ook al vindt niemand het prettig stil te staan bij de mogelijkheid van een overlijden op jonge(re) leeftijd, voor de toekomst van een bedrijf is het van groot belang tijdig de financiële- en fiscale zaken vast te leggen.
Het komt te vaak voor, dat erfgenamen het niet eens kunnen worden over de toekomst van de zaak. Dat leidt er dan bijna altijd toe dat, na een roerige tijd, het bedrijf verkocht en het geld onderling verdeeld wordt. Maar het kan erger: het bedrijf gaat failliet, wordt veel minder waard of valt in vreemde handen. Het vroegtijdig treffen van regelingen is hét middel om deze gevolgen te vermijden.

problemen bij afwikkeling
In het verleden werd de uitvoering van een testament nogal eens bemoeilijkt door de aanspraken van de kinderen. Zo maakte ik het volgende mee: een ondernemer had met zijn drie kinderen afgesproken, dat de middelste het bedrijf zou overnemen. Na het plotseling overlijden van vader gebeurde dat -in eerste instantie- ook.
In een later stadium van de afwikkeling van de nalatenschap willen de twee andere kinderen echter tóch aanspraak maken op hun deel van de onderneming. Vader had niets vastgelegd én de bedrijfsopvolger beschikt niet over middelen om de beide anderen uit te kopen; de enige mogelijkheid om uit de problemen te komen bleek te zijn: het bedrijf verkopen en de opbrengst met z’n drieën verdelen.

oplossingen via het erfrecht
Er zijn diverse regelingen, die in dergelijke zaken kunnen worden getroffen. Daarbij worden ook steeds de belangen van de mede-erfgenamen in het oog gehouden. Om een voorbeeld te noemen: het is mogelijk in een testament te bepalen, dat de waarde van de onderneming pas ná het overlijden van de langstlevende ouder wordt uitgekeerd. Ook kan er vastgelegd worden, dat het bedrag in termijnen mag worden voldaan. Zo is enerzijds de continuïteit van het bedrijf gewaarborgd en wordt anderzijds recht gedaan aan de overige erfgenamen: langstlevende en/of kinderen.
Onder het huidige erfrecht -vanaf 1 januari 2003- hebben de kinderen minder vergaande rechten ten opzichte van de langstlevende ouder en kunnen er, ten behoeve van de opvolger én het bedrijf, verdergaande beschermende testamenten worden gemaakt.

executeur
Uit de praktijk blijkt, dat veel ondernemers (nog) geen vastomlijnde toekomstplannen hebben, maar wel een (vaag) gevoel, waar het in de toekomst naar toe moet. Het erfrecht biedt een helpende hand met de introductie van de executeur “nieuwe stijl”. Onder het oude erfrecht was een executeur vaak aan handen en voeten gebonden door de sterke rechten van de kinderen. Vanaf 1 januari 2003 heeft hij veel meer bevoegdheden om de nalatenschap af te wikkelen. Een executeur vertegenwoordigt namelijk, onafhankelijk van de kinderen, de nalatenschap en kan dan ook schulden betalen en goederen verkopen.

flexibiliteit
Een groot voordeel van de executeur is de flexibiliteit; het is mogelijk op veranderende ontwikkelingen in te spelen. Behalve voor het uitvoeren van het testament kan de executeur óók ingezet worden als “interim-ondernemer” -voor een jonge opvolger- of als adviseur.
De bevoegdheden, die een executeur krijgt, zijn afhankelijk van de rol, die hem wordt toegedacht.

persoonlijk advies
Het opstellen van een testament, met name ook waar het gaat om ondernemingsaspecten, vraagt om inzicht, kennis en ervaring. Het is aan te bevelen advies in te winnen bij een notaris en om, in verband met steeds sneller veranderende omstandigheden, eens in de vijf à zeven jaar het testament opnieuw te (laten) bekijken.