Vervelende gevolgen oud testament

Deze keer wil ik u graag een illustratie geven van de onaangename gevolgen van een testament, dat lang(er) geleden is opgemaakt. Het gaat hier om een regeling, die is opgemaakt vóór de inwerkingtreding van het nieuwe erfrecht per 1 januari 2003. In de notariële praktijk zijn deze en soortgelijke testamenten heel vaak opgemaakt.

een daadwerkelijk praktijkvoorbeeld
Verbaasd kijken zowel mevrouw van de Bosch, als haar zoon Peter en dochter Marjolein mij aan. Ze zijn naar kantoor gekomen in verband met het recente overlijden van de heer van de Bosch. Peter verwoordt hun gevoelens van ongeloof: ”Vader heeft jaren geleden dit testament opgesteld en daarin alles aan moeder nagelaten. Maar het kan toch niet zo zijn, dat het huis van mijn ouders niet naar mij toe kan, terwijl we dat allemaal graag willen?”

de omstandigheden
Na het overlijden van haar man Carel wil Jolande verhuizen. Het ruime huis -met de riante tuin- is te groot en het ligt ook wel wat afgelegen, ver van de winkels en andere voorzieningen. Ze heeft in het centrum een appartement gezien, wat haar wel lijkt. Ze is heel blij, dat zoon Peter het huis, waarin ze tijdens haar hele huwelijk gewoond heeft, graag over wil nemen. Zo blijft het in de familie. Ook dochter Marjolein vindt het een prima idee. Vandaar dat ze samen op kantoor zijn gekomen om een en ander te laten regelen.

probleem door het testament
Alledrie zijn ze verbijsterd, wanneer ik hen vertel, dat Carel in zijn testament zijn vrouw tot enig erfgenaam blijkt te hebben benoemd. Mevrouw van de Bosch zegt: ”Maar hoe kan dat; we wilden onze kinderen toch niet passeren?” Ik leg hen uit, dat deze manier om de langstlevende ouder te beschermen tegen aanspraken van de kinderen op hun erfdeel door nogal wat notarissen gemaakt werd. De langstlevende testamenten, waarin de overblijvende echtgenoot verzorgd achter gelaten wordt, waren (en zijn) er in verschillende vormen. Helaas kleven aan de door Carel en Jolande gebruikte wijze inmiddels fiscale problemen; deze worden in hoofdzaak veroorzaakt door het nieuwe erfrecht.

hoe zit dat
In het gesprek vertel ik de erfgenamen, dat de kinderen wettelijk gezien onterfd zijn, als gevolg van de benoeming van Jolande tot enig erfgenaam. In het huidige erfrecht kunnen kinderen deze onterving niet ongedaan maken. Onder het oude recht (tot 2004) was dat wél mogelijk. De plannen van de familie van de Bosch dreigen in duigen te vallen, want de overdracht van het huis aan Peter wordt een dure zaak.

overdrachtsbelasting
Wanneer een huis van eigenaar wisselt, wordt door de overheid 6% overdrachtsbelasting geheven. Behoort een huis echter tot een nalatenschap, dan kan het zonder overdrachtsbelasting aan een erfgenaam worden toebedeeld. Maar: door het testament van zijn vader is Peter géén erfgenaam en hij kan het ook niet (meer) worden.

legitieme portie
Dat is één van de grote verschillen tussen het oude- en het nieuwe erfrecht: kinderen kunnen ook nu nog wel een beroep doen op hun legitieme portie, maar ze worden daardoor in het huidige recht géén mede-erfgenaam meer. Peter ziet door deze gevolgen de vrijstelling van overdrachtsbelasting aan zijn neus voorbij gaan.

oplossing
Al pratend heb ik de familie toch een oplossing aan de hand kunnen doen. Welke dat is, voert te ver voor deze bijdrage, maar het ouderlijk huis is zonder al te hoge kosten naar Peter toegegaan. Voordat we afscheid nemen heeft hij nog wel een andere afspraak gemaakt: om zijn testament te laten beoordelen.