Het samenlevings contract

Wanneer mensen met elkaar een affectieve relatie hebben en daaraan een formeel karakter willen geven, zijn daarvoor een aantal mogelijkheden. Te denken valt met name aan het huwelijk of een geregistreerd partnerschap. Voor deze vormen bevat de wet een groot aantal regelingen. Maar wie die “vastgelegde” vormen niet wil, zal zélf het nodige moeten regelen.

afspraken vastleggen
Wát je dan moet regelen en hoe je dat doet: daar zegt de wet niets over. Je kunt er dus voor kiezen om alleen mondeling een aantal afspraken te maken. Het probleem is wel, dat je in geval van onenigheid niet zo gemakkelijk kunt aantonen, dat je bepaalde afspraken daadwerkelijk hebt gemaakt en hoe je het hebt afgesproken. Daarom is het verstandig op de dingen op papier zetten.

op papier zetten
Bij het meesten gaat het om zaken, die tussen de partners onderling spelen; dat is gemakkelijk gewoon samen op papier zetten (dat noemen we: onderhands). Maar je kunt er ook voor kiezen een samenlevingscontract door een notaris laten maken. Bij een aantal regelingen wordt een notarieel samenlevingscontract als voorwaarde gesteld, bijvoorbeeld in het geval van: besparen van successierecht (=belasting bij overlijden) en pensioenregelingen. Ik kom hier straks nog even op terug.

inhoud samenlevingsovereenkomst
In een samenlevingscontract of  overeenkomst  beide benamingen worden door elkaar gebruikt- kun je, onder meer, het volgende regelen:

kosten van de huishouding
Wat zijn eigenlijk kosten van de gezamenlijke huishouding? En voor wiens rekening komen ze?
In ieder geval horen kosten voor wonen, zoals de huur of de hypotheek (in ieder geval rente) er onder. Maar er is ook te denken aan: kosten van verzorging, opvoeding en opvang van kinderen, de boodschappen, verzekeringen, vakanties, kleding en dergelijke.
Heel vaak spreken partners af, dat ze dit soort kosten samen betalen, in de verhouding van hun netto-inkomsten. Ofwel: wie meer je verdient, die draagt óók meer bij. Het is ook denkbaar, dat afgesproken wordt, dat allebei de helft van deze kosten voor hun rekening nemen, maar dat kan behoorlijk nadelig uitpakken voor een partner, die parttime gaat werken (en dus minder verdient); vooral wanneer dat mindere werken te maken heeft met de zorg voor kinderen.
In verband met successierechten is het van groot belang, dat in een samenlevingscontract uitdrukkelijk staat vermeld, dat premies van een levensverzekering en dergelijke geen deel uitmaken van de kosten van de gemeenschappelijke huishouding.

eigendom van de inboedel
Welke inboedelgoederen zijn eigenlijk van wie? En: is het de bedoeling, dat de meubelen en dergelijke eigendom zijn van de partners samen of moeten bepaalde (of alle?) spullen privé-eigendom blijven van één van hen?
Aan het samenlevingscontract kan een lijst worden gehecht, waarop wordt vermeld of er wordt afgeweken van de algemene regel, die in het contract staat. Wordt als hoofdregel bepaald, dat de inboedel van de vrouw is, dan neem je op de lijst op, wat gezamenlijk eigendom is en al die dingen van het meubilair, die van de man zijn. Of: staat in het contract vermeld, dat alles gemeenschappelijk eigendom is, dan neem je in het aparte overzicht op, dat er óók spullen zijn, die eigendom zijn van één van beiden.

partnerpensioen
Tegenwoordig kennen eigenlijk alle pensioenfondsen ook een partnerpensioen: ongehuwd samenwonenden kunnen elkaar aanmelden als begunstigde. Dat betekent, dat er een aanvullend nabestaandenpensioen is - min of meer hetzelfde als een weduwen- en weduwnaarspensioen. Een dergelijk pensioen krijg je niet van de overheid, maar bouwt iemand zelf (meestal via de werkgever) op bij een pensioenfonds.
Om voor zo’n partnerpensioen in aanmerking te komen, moet aan enige voorwaarden worden voldaan, die van fonds tot fonds verschillen. Een notarieel samenlevingscontract wordt nogal eens gevraagd; soms een uittreksel uit het bevolkingsregister, waaruit blijkt, dat men samenwoont en sinds wanneer.

overlijden
Wil je ervoor zorgen, dat je partner na je overlijden recht heeft (of houdt) op de bezittingen, dan moeten daar meestal apart regelingen voor worden getroffen. Ten aanzien van goederen (dat is ook een bankrekening of contant geld) en schulden, die van de partners samen zijn, kunnen ze in het contract afspreken, dat die na overlijden van de één naar de ander gaan. Zo’n afspraak noemen we een verblijvingsbeding.
Wil je, dat ook privé-bezittingen na je overlijden naar je partner gaan, dan moet een testament gemaakt worden.

einde relatie
Om eventuele discussies te voorkomen, kun je in het samenlevingscontract vastleggen wanneer de relatie als beëindigd moet worden beschouwd. Verder is het verstandig er over na te denken, hoe geregeld wordt, wat er moet gebeuren met de gemeenschappelijke spullen, zoals een eigen huis, als de partners besluiten uit elkaar te gaan.

einde werking samenlevingscontract
Een samenlevingscontract verliest zijn werking, wanneer beide partners dat samen afspreken, en verder natuurlijk bij: beëindiging van de relatie, overlijden van een partner of wanneer partners trouwen of een geregistreerd partnerschap aangaan.

successierecht
Wanneer mensen ongehuwd en zonder partnerregistratie samenwonen, worden ze in eerste instantie door de successiewet als vreemden van elkaar beschouwd. Voldoe je als  samenwonende partners echter aan een aantal voorwaarden, waaronder in ieder geval een notarieel samenlevingscontract, dan vindt een gelijkstelling met gehuwden plaats. Dat houdt onder meer in een vrijstelling voor het successierecht van € 507.803,00 (tarief 2006).